Hoe weet je zeker dat je zelfgemaakte zeep veilig is voor de huid? Het nauwkeurig berekenen van de verhouding tussen loog en water is misschien wel het meest spannende deel van het hele proces. Een kleine rekenfout verandert een verzorgende blok zeep al snel in een bijtend product dat je liever niet aanraakt. Gelukkig hoef je geen scheikundige te zijn om dit onder de knie te krijgen. Met een goede weegschaal en een goed begrip van verzepingswaarden maak je voortaan met een gerust hart je eigen creaties.
De basis van verzeping en SAP-waarden
Elke oliesoort heeft een heel eigen hoeveelheid loog nodig om volledig te veranderen in zeep. Dit noemen we de SAP-waarde of verzepingswaarde. Als je bijvoorbeeld werkt met oliën en vetten zoals olijfolie heb je een andere hoeveelheid loog nodig dan bij kokosolie. Voor een hard blok zeep gebruik je natriumhydroxide (NaOH). Wil je liever vloeibare zeep maken? Dan heb je kaliumhydroxide (KOH) nodig.
De SAP-waarde vertelt je hoeveel milligram loog er nodig is om één gram olie te verzepen. Voor olijfolie ligt dit meestal tussen de 0.135 en 0.190 terwijl kokosolie een hogere waarde heeft tussen de 0.183 en 0.258. Je vermenigvuldigt het gewicht van je olie met deze waarde om de exacte hoeveelheid loog te vinden. Omdat natuurlijke producten licht kunnen variëren is het verstandig om altijd met verzepingswaarden van verschillende oliën te werken die een kleine marge bieden.
Veilig loogwater mengen zonder spatten
Werken met loog vereist je volledige concentratie. Draag altijd handschoenen en een veiligheidsbril. Kleding met lange mouwen is ook geen overbodige luxe. Een ongelukje zit in een klein hoekje en loog kan nare brandwonden veroorzaken. Meng je loogwater bij voorkeur buiten of in een zeer goed geventileerde ruimte (de dampen die vrijkomen wil je echt niet inademen).
Er is één gouden regel die je nooit mag vergeten: voeg altijd de loogkristallen toe aan het water. Doe dit langzaam en roer voorzichtig. Giet nooit water bij de loog. Als je dat wel doet kan er een heftige chemische reactie ontstaan waarbij de vloeistof uit de beker spuit. Gebruik hittebestendige bekers van kunststof zoals HDPE of kies voor roestvrij staal. Glas kan door de plotselinge hitte barsten en aluminium wordt simpelweg weggevreten door de loog. Je kunt de <a href=”https://www.youwish.nl/wp-content/uploads/2021/11/msdskaliumhydroxideEPfarmaceutisch.pdf”>veiligheidsvoorschriften voor kaliumhydroxide raadplegen voor extra details over opslag en veilig gebruik.
De juiste loogconcentratie bepalen
De loogconcentratie bepaalt hoeveel water je gebruikt om de loog op te lossen. Een loogoplossing van 25% tot 35% is heel gebruikelijk in de meeste recepten. Dit betekent dat ongeveer een derde van je loogwateroplossing uit loog bestaat en de rest uit water. Je kunt ook werken met een verhouding van 1 deel loog op 2 delen water.
Sommige makers kiezen voor een water discount of waterkorting. Dan gebruik je minder water dan de standaard recepten voorschrijven. Dit heeft voordelen want je zeep wordt sneller hard en de droogtijd is korter. Een nadeel is dat de zeepmassa sneller dik wordt tijdens het mengen. Voor ingewikkelde patronen met veel kleuren is een lagere concentratie loog vaak makkelijker omdat je dan simpelweg meer tijd hebt om te gieten. In de wetenschap achter cold process zeep leer je meer over hoe deze ingrediënten op elkaar reageren.
Waarom overvetten belangrijk is
Niemand wil zeep die de huid uitdroogt of irriteert. Daarom gebruiken zeepmakers bijna altijd de methode van overvetten (ook wel superfatting genoemd). Dit houdt in dat je extra oliën toevoegt die niet door de loog worden omgezet in zeep. Deze vrije oliën blijven in het eindproduct zitten en verzorgen je huid tijdens het wassen.
- Voor een gewone lichaamszeep is een overvettingspercentage in zeep van 5% tot 8% gebruikelijk.
- Voor een zeer milde gezichtszeep kun je tot wel 10% gaan.
- Bij wasmiddel voor kleding kies je juist voor een heel laag percentage van 0% tot 3% zodat er geen vetvlekken in je kleding achterblijven.
Let wel op dat je niet te veel olie gebruikt. De zeep kan dan te zacht blijven of sneller ranzig worden. Dit risico op ranzigheid (DOS) neemt toe naarmate er meer onverzeepte oliën in je blok zeep achterblijven.
Problemen met loog herkennen
Zelfs bij ervaren makers gaat er weleens iets mis. Een bekend probleem zijn loogpockets: kleine holtes in de zeep waar nog vloeibare loog in zit. Dit gebeurt meestal als de loog niet goed is opgelost of als de massa niet goed is gemengd. Je herkent dit vaak aan witte vlekken of vloeistof die uit de zeep lekt. Gebruik bij twijfel de zap-test waarbij je voorzichtig met je tongpunt de zeep aanraakt. Voelt het als een schokje van een batterij? Dan is de zeep nog te basisch en moet hij langer rijpen of is er echt iets misgegaan.
Soms zie je ook een wit laagje op de bovenkant van je zeep. Dit noemen we soda ash. Het is onschadelijk en ontstaat wanneer de loog reageert met koolstofdioxide uit de lucht. Je kunt dit voorkomen door de zeep na het gieten af te dekken of in te sprayen met een beetje alcohol. Andere defecten zoals vulkanen of scheuren ontstaan vaak door een te hoge temperatuur of een extreme waterkorting.
Nauwkeurigheid is het geheim van een succesvolle batch zeep. Gebruik altijd een digitale weegschaal die op de gram nauwkeurig weegt (of liever op 0.1 gram). Door je recepten goed te berekenen en veiligheidsregels te volgen creëer je keer op keer een product waar je trots op kunt zijn. Pak je rekenmachine erbij en begin met het samenstellen van je ideale verhouding voor je volgende project.
