Superfatting Soap: The Secret to a Nourishing Bar

Heb je je ooit afgevraagd waarom een blok handgemaakte zeep je huid zo zacht achterlaat vergeleken met een commercieel alternatief uit de supermarkt? Het geheim zit bijna altijd in het supervet percentage. Voor veel beginnende zeepmakers voelt het berekenen van loog en vetten als een spannend scheikundig experiment waarbij niks mis mag gaan. Dat klopt ook wel een beetje want je werkt met actieve stoffen. Zodra je echter begrijpt hoe supervet werkt krijg je volledige controle over hoe jouw zeep aanvoelt op de huid. Het is de balans tussen reiniging en verzorging die een goede zeep onderscheidt van een fantastische zeep.

Wat is supervet eigenlijk

Supervet (in het Engels superfat of lye discount genoemd) is simpelweg het percentage vrije olie in je uiteindelijke zeep die niet is omgezet door de loog. Tijdens het maken van cold process zeep vindt er een chemische reactie plaats die we verzeping noemen. Hierbij reageren vetten met natriumhydroxide en water om zeepmoleculen en glycerine te vormen. Als je precies genoeg loog zou toevoegen om elke molecule olie te verzepen dan heb je een supervet van 0%.

In de praktijk doen we dat bijna nooit. We voegen expres minder loog toe dan theoretisch nodig is. Die extra olie blijft dan als vrije vetten in je zeep zitten en dat is precies wat die verzorgende laag op je huid geeft. Het dient ook als een veiligheidsbuffer. Omdat natuurlijke oliën per batch licht kunnen verschillen in hun verzepingswaarde zorgt een klein beetje supervet ervoor dat er nooit actieve loog in je eindproduct achterblijft. Je wilt immers niet dat een kleine variatie in je olijfolie zorgt voor een zeep die te agressief is voor de huid.

Hoe supervet de eigenschappen van je zeep verandert

Het percentage dat je kiest heeft een directe invloed op hoe je zeep zich gedraagt onder de douche. Een hoger supervet percentage maakt de zeep milder en minder agressief voor de huid. Dit is perfect voor mensen met een droge of gevoelige huid. Aan de andere kant kan te veel onverzeepte olie het schuimvermogen verminderen. De vrije olie kan de zeepbellen als het ware verzwaren waardoor je een romiger maar minder luchtig schuim krijgt. Dit is een afweging die je als maker moet maken: wil je grote bellen of een crème-achtige textuur?

De hardheid van je blok zeep verandert ook door deze keuze. Olie is in de basis vloeibaar of zacht en zeep is hard. Als er veel vloeibare olie in de zeep blijft zitten die niet is omgezet wordt het hele blok zachter. Dit kan betekenen dat je zeep sneller opgaat in het zeepbakje. Je kunt dit deels opvangen door ingrediënten zoals sodium lactaat toe te voegen aan je loogwater wat helpt om de zeep sneller hard te laten worden in de vorm. Ook natriumcitraat wordt soms gebruikt om de kwaliteit van het schuim te verbeteren in regio’s met hard water.

De juiste balans vinden in je recept

De meeste zeepmakers houden een standaard aan van 5% supervet. Dit is het ideale punt voor de meeste recepten voor lichaamszeep. Het biedt genoeg mildheid zonder dat de zeep te zacht wordt of zijn reinigende kracht verliest. Het is een veilige keuze voor zowel beginners als gevorderden die een betrouwbaar resultaat willen.

Er zijn uitzonderingen op deze regel waar je flink van het standaardpercentage afwijkt. Maak je een zeep die bijna volledig uit kokosolie bestaat? Dan is deze van nature heel erg reinigend en kan het de huid uitdrogen. In dat geval kiezen zeepmakers vaak voor een supervet van 15% tot zelfs 25% om de agressiviteit van de kokosolie te compenseren. Voor een schoonmaakzeep zoals een afwasblokje wil je juist 0% tot 1% supervet omdat je geen oliefilm op je borden wilt achterlaten. In onze beginnersgids voor zeep maken lees je meer over hoe je start met het maken van je eigen recepten en formules.

Hoe bereken je het supervet percentage

Je hoeft dit gelukkig niet met de hand uit te rekenen op een kladblokje. Er zijn handige hulpmiddelen zoals een loog calculator die het zware werk voor je doen. Je voert de hoeveelheden van je oliën in en de calculator vraagt welk supervet percentage je wilt gebruiken. De tool vermindert dan automatisch de hoeveelheid natriumhydroxide die je nodig hebt.

Stel dat je calculator aangeeft dat je precies 100 gram loog nodig hebt voor een volledige verzeping waarbij alle oliën worden omgezet. Als je dan kiest voor een supervet van 5% dan gebruik je slechts 95 gram loog. De overgebleven 5% olie heeft dan geen loog om mee te reageren en blijft als pure verzorging in je zeep zitten. Het is dus eigenlijk een korting op de loog die je toepast op je recept.

De invloed van specifieke oliën en boters

Niet elke olie reageert op dezelfde manier als supervet. Sommige oliën zijn geliefd om hun specifieke werking wanneer ze onverzeept achterblijven. Shea butter staat bekend om zijn verzachtende eigenschappen en het vermogen om de huidbarrière te ondersteunen. Castor olie wordt vaak gebruikt om het schuim stabieler en romiger te maken. Als je kiest voor vetten zoals rundvet (tallow) krijg je een hele romige en harde zeep die zelfs met een lager supervet percentage al heel prettig aanvoelt.

Het is goed om te onthouden dat je bij cold process zeep niet precies kunt kiezen welke olie het supervet wordt. De loog is niet kieskeurig en pakt de oliemoleculen die hij het makkelijkst kan vinden tijdens het mengen. Wil je heel specifiek een luxe olie als supervet overhouden? Dan zou je naar de hot process methode moeten kijken waarbij je de extra olie pas toevoegt nadat de verzeping al heeft plaatsgevonden. Bij koud procederen werkt een mix van rijstvliesolie en jojoba olie bijvoorbeeld heel goed om een milde zeep te krijgen die luxe aanvoelt op de huid.

Risico’s van een te hoog supervet percentage

Hoewel het verleidelijk is om je zeep super verzorgend te maken door het percentage flink omhoog te gooien zitten er nadelen aan. Te veel onverzeepte olie kan leiden tot Dreaded Orange Spots (DOS). Dit zijn kleine oranje vlekjes die aangeven dat de vrije olie in je zeep ranzig is geworden door oxidatie. Omdat de olie niet is omgezet in zeep heeft het de beperkte houdbaarheid van de olie zelf. Zeep met een heel hoog supervet percentage blijft daarom vaak minder lang goed dan een standaard recept en moet meestal binnen een jaar worden gebruikt.

Zorg dat je altijd nauwkeurig weegt met een digitale weegschaal. Zelfs een kleine afwijking kan je zorgvuldig berekende balans verstoren. Heb je eenmaal je favoriete verhouding gevonden? Noteer dit dan in je logboek zodat je jouw favoriete milde zeep keer op keer kunt maken met hetzelfde succes. Begin vandaag nog met het samenstellen van je eigen recept en experimenteer met verschillende percentages om te ontdekken wat jouw huid het fijnste vindt. Je vindt alle benodigde ingrediënten en mallen in onze zeepwinkel.