Een lippenstift mengen in je keuken is een leuk middagje. Maar zodra je de eerste verkoopt of weggeeft aan iemand buiten je gezin, geldt voor jou hetzelfde Europese recht als voor de grote merken. Dan heb je een cosmetisch veiligheidsrapport (CPSR) nodig, opgesteld door een gekwalificeerde veiligheidsbeoordelaar, voordat het product op de markt komt. In dit artikel lees je wat daarin staat, wat er bij make-up extra op het spel staat en hoe je met een hele lijn aan shades niet 26 rapporten hoeft te regelen.
De korte versie, in de volgorde waarin je het in de praktijk afwerkt:
- Leg per product de exacte formule vast, met een percentage per grondstof.
- Controleer elke grondstof, vooral kleurstoffen, conserveermiddelen en geurstoffen, aan de hand van de Europese lijsten.
- Maak het product volgens goede productiepraktijken (GMP) en test stabiliteit en microbiologie.
- Laat de veiligheidsbeoordeling uitvoeren door iemand met de juiste opleiding.
- Maak etiketten en claims kloppend met de verordening.
- Meld elk product aan in het CPNP en bewaar je productdossier (PIF) tien jaar.

Geldt dit ook als je klein begint?
Ja. De Europese Cosmeticaverordening (EG) nr. 1223/2009 gaat over elk cosmetisch product dat op de markt wordt aangeboden. Dat is volgens de handleiding van de Europese Commissie voor het CPNP elke levering in het kader van een commerciële activiteit, tegen betaling of gratis. Een uitzondering voor handgemaakte producten, kleine series of hobbyisten staat er niet in. De Nederlandse Cosmetica Vereniging zegt het ook zo: wie zelf cosmetica maakt, moet ongeacht de schaal aan dezelfde Europese wetgeving voldoen. In Nederland houdt de NVWA toezicht.
Wie is de verantwoordelijke persoon? Maak je het product als fabrikant in de EU, dan ben jij zelf de verantwoordelijke persoon. Je mag ook schriftelijk iemand in de EU aanwijzen die dat schriftelijk accepteert. Die persoon staat met naam en adres op het etiket en moet het productdossier op dat adres beschikbaar hebben.
Wat staat er in een CPSR?
Het rapport heeft twee delen, volgens bijlage I van de verordening.
Deel A verzamelt de gegevens:
- de kwalitatieve en kwantitatieve samenstelling
- fysisch-chemische eigenschappen en stabiliteit
- microbiologische kwaliteit
- onzuiverheden, sporen en eigenschappen van de verpakking
- normaal en redelijkerwijs te verwachten gebruik
- blootstelling aan het product en aan de afzonderlijke stoffen
- het toxicologische profiel van die stoffen
- ongewenste en ernstige ongewenste effecten
- overige informatie
Deel B is de beoordeling zelf: de conclusie, de waarschuwingen en gebruiksinstructies op het etiket, de wetenschappelijke onderbouwing en de gegevens van de beoordelaar. Artikel 10 schrijft voor dat die persoon een diploma heeft behaald in een universitaire opleiding in de farmacie, toxicologie, geneeskunde of een vergelijkbaar vakgebied. Deel B ondertekenen kun je dus niet zelf, hoeveel je ook van grondstoffen weet. Deel A mag je wel grotendeels voorbereiden, en dat scheelt de beoordelaar tijd.
Een detail dat veel beginners missen: de formule moet met percentages worden opgegeven. Bereiken worden in de richtlijnen afgeraden. “Een scheutje jojobaolie” werkt dus niet.
Waarom make-up anders is dan zeep of lotion
Een beoordelaar kijkt bij make-up naar een aantal dingen die bij een badproduct nauwelijks meespelen. Hieronder de punten waar jij het meest van merkt.
Kleurstoffen staan op een positieve lijst
Kleurstoffen mogen alleen als ze in bijlage IV staan en zijn gebruikt volgens de voorwaarden daar. Dat geldt ook voor een grondstof die je “natuurlijk” noemt. Elke vermelding in de lijst heeft een Colour Index-nummer (CI) en soms een beperking. Zo noemt bijlage IV bij één oranje kleurstof (CI 45396) een maximum van 1% in lipproducten, en dan alleen in de vrije zuurvorm. IJzeroxiden staan onder meer als CI 77489, 77491, 77492 en 77499 in de lijst. Op de website van het Europees Chemicaliënagentschap ECHA staat een doorzoekbare versie, inclusief waar een kleurstof wel of niet mag worden gebruikt, bijvoorbeeld rond de ogen of op slijmvliezen.
Titaniumdioxide (CI 77891) is nog steeds toegestaan als kleurstof in cosmetica, op voorwaarde dat het aan de zuiverheidseisen voldoet. Voor poeder waarvan minstens 1% van de deeltjes een aerodynamische diameter van 10 µm of kleiner heeft, geldt bovendien bijlage III, vermelding 321. Dat is vooral relevant voor losse poeders. Het verbod op E 171 in voeding staat daar los van. Dat is een voedselregel, geen cosmeticaregel.
Heb je een mica- of pigmentenpalet? Lees dan ook onze gids over mica poeder en ijzeroxiden voor natuurlijke huidtinten en vraag per pigment de specificaties aan je leverancier.
Zware metalen: niet toegevoegd, wel mogelijk aanwezig
Lood en arseen staan op de lijst van verboden stoffen. Niemand voegt ze toe, maar ze kunnen als verontreiniging in mineralen zitten. Artikel 17 staat sporen alleen toe als die technisch onvermijdelijk zijn bij goede productiepraktijken en het product veilig blijft. Het rapport moet dat onderbouwen onder het kopje onzuiverheden. Een Europese cijfergrens voor lood of arseen in decoratieve cosmetica vonden we in onze bronnen niet. De beoordelaar kijkt dus naar de zuiverheid van je grondstoffen. Het Britse testlab Oxford Biosciences noemt ijzeroxide- en ultramarijnpigmenten, mica, kaolin en bentonietklei als gebruikelijke bronnen van sporen. Een analysecertificaat per partij is dan geen overbodige luxe.
Blootstelling: foundation is niet hetzelfde als lipstick
De beoordelaar rekent met standaardwaarden uit de SCCS Notes of Guidance, het handboek van het Europese wetenschappelijke comité voor consumentenveiligheid:
| Product | Dagelijkse hoeveelheid | Relatieve dagelijkse blootstelling |
|---|---|---|
| Lipstick, lipbalsem | 0,057 g | 0,90 mg/kg lichaamsgewicht |
| Oogschaduw | 0,02 g | 0,33 mg/kg |
| Mascara | 0,025 g | 0,42 mg/kg |
| Vloeibare foundation | 0,51 g | 7,90 mg/kg |
Een voorbeeld laat zien waarom dat uitmaakt. De systemische blootstelling reken je uit als SED = A x C x DAp, met A de dagelijkse blootstelling, C de concentratie en DAp het opgenomen deel. Neem een stof met 1% in de formule en ga voorzichtig uit van 100% opname. In een lippenstift kom je dan op 0,90 x 0,01 = 0,009 mg/kg per dag. Dezelfde stof met dezelfde 1% in een vloeibare foundation geeft 7,90 x 0,01 = 0,079 mg/kg per dag, bijna negen keer zoveel. Een grondstof die je in je lipproducten gerust gebruikt, kan in een foundation dus wel een limiet krijgen.
Microbiologie en conservering
Hier zit het grootste verschil per productsoort. Voor producten rond de ogen, op slijmvliezen en voor kinderen onder de drie jaar geldt de strengste categorie (categorie 1): maximaal 10² kve per gram, getest op 0,5 g product. Overige producten mogen tot 10³ kve per gram, getest op 0,1 g. Mascara, eyeliner en oogschaduw vallen dus onder de strenge limiet.
Een conserveringstest (challenge test) is verplicht voor producten die onder normale opslag en gebruik kunnen bederven of een infectierisico vormen. Conserveermiddelen moeten in bijlage V staan en binnen de daar genoemde voorwaarden worden gebruikt.
- Waterhoudend (vloeibare foundation, mascara, crèmeblush): reken op een conserveersysteem en een challenge test.
- Watervrij (lippenbalsem, lippenstift): kan als laag microbiologisch risico worden ingedeeld, bijvoorbeeld bij een vultemperatuur boven 65 °C of een wateractiviteit onder 0,75 (ISO 29621). De beoordelaar moet dat wel wetenschappelijk onderbouwen. Een vrijbrief is het niet.
- Poeders: hangt af van je formule en de wateractiviteit. Dit beoordeelt de veiligheidsbeoordelaar per recept.
Stabiliteit en verpakking
De beoordelaar kijkt hoe het product zich houdt onder redelijkerwijs te verwachten opslagomstandigheden. Daaruit volgt de houdbaarheid of de PAO (period after opening). De verpakking telt mee: er kunnen stoffen uit migreren, dus zuiverheid en stabiliteit van het materiaal horen in het rapport. Kies je verpakking dus vóór de beoordeling, bijvoorbeeld een glazen pot voor je poeder. Wissel je later van materiaal, dan klopt het dossier niet meer.
Geurstoffen en allergenen
Gebruik je geurolie in een lipbalsem of lipgloss? Sinds Verordening (EU) 2023/1545 moeten 56 extra geurallergenen individueel op het etiket staan. Voor leave-on producten, zoals make-up, ligt de drempel op 0,001%. Vanaf 1 augustus 2026 mogen producten die niet voldoen niet meer op de EU-markt worden gebracht. Wat vóór die datum al op de markt kwam, mag tot 31 juli 2028 blijven liggen. Vraag bij elke geurolie om de allergenenlijst van de leverancier, anders kan jij je etiket niet kloppend maken.
Eén rapport voor de hele lijn?
Je verkoopt zelden één product. Meestal heb je een lippenstift in acht tinten, een foundation in twaalf en een poeder in vijf. De richtlijnen bij bijlage I laten een gecombineerd rapport toe voor producten uit dezelfde reeks als alleen de kleurstof verschilt en dat geen invloed heeft op de veiligheid. Het moet dan wel worden onderbouwd.
Een rekenvoorbeeld, puur ter illustratie. Een lijn met 1 lippenstiftbasis in 8 tinten, 1 foundation in 12 tinten, 1 mascara en 1 poeder in 5 tinten telt 26 producten, maar slechts 4 formules. In het gunstigste geval krijg je dus vier rapporten, mits je beoordelaar per basis akkoord gaat. Dat verandert zodra één tint een andere kleurstof met een eigen beperking bevat, zoals die 1%-grens voor lipproducten. Zo’n tint kan een eigen beoordeling nodig hebben. Als je eerst je pigmentenkeuze vastlegt en daarna pas je tinten ontwerpt, scheelt dat veel werk.
Voor het etiket mag je bij decoratieve cosmetica in meerdere tinten alle kleurstoffen van de lijn vermelden, met “may contain” of het symbool “+/-” ervoor, in CI-nomenclatuur. De CPNP-handleiding stelt dat meerdere tinten in één melding mogen als de gemelde informatie elke tint volledig dekt. Verschilt de samenstellingsinformatie, dan meld je apart.
Bevat je product nanomaterialen, dan moet het zes maanden voor het op de markt komt apart bij de Commissie worden gemeld (artikel 16). Voor kleurstoffen uit bijlage IV, conserveermiddelen en uv-filters geldt die extra melding niet, de gewone CPNP-melding wel.
Etiket en claims
Op de verpakking horen onder meer:
- naam en adres van de verantwoordelijke persoon (bij meerdere adressen het adres waar het dossier ligt)
- een batchnummer of ander herkenningsnummer
- de ingrediëntenlijst na het woord “ingredients”
- een houdbaarheidsdatum (best used before the end of) of, als het product langer dan 30 maanden houdbaar is, een PAO-symbool met de periode in maanden of jaren
De ingrediëntenlijst mag alleen op de buitenverpakking staan, en bij een product dat te klein is mag dat ook voor het batchnummer. Dat staat in artikel 19.
Over claims: Verordening (EU) nr. 655/2013 stelt zes criteria vast. Een claim moet voldoen aan de wet, waarheidsgetrouw zijn, onderbouwd zijn, eerlijk en billijk zijn en helpen bij een geïnformeerde keuze. “Dermatologisch getest” suggereert dat het product bij mensen is getest onder toezicht van een dermatoloog. “Hypoallergeen” mag je alleen gebruiken als je robuust bewijs hebt dat de kans op allergie erg laag is, en het mag niet suggereren dat een allergische reactie onmogelijk is. Wat je niet kunt aantonen, laat je weg.
Na de lancering
De verplichtingen stoppen niet bij de eerste verkoop:
- Het productdossier (PIF) bewaar je tien jaar nadat de laatste batch op de markt kwam. Daarin zitten ook de beschrijving van je productiemethode en een verklaring dat je volgens GMP werkt. De Europese Commissie noemt EN ISO 22716 als geharmoniseerde norm voor cosmetica-GMP.
- Bij ernstige ongewenste effecten, zoals ziekenhuisopname, meld je dat zonder uitstel bij de bevoegde autoriteit van de lidstaat waar het gebeurde.
- Je rapport moet actueel blijven als er nieuwe informatie komt.
- De NVWA kan een waarschuwing geven, corrigerende maatregelen opleggen of een bestuurlijke boete uitdelen.
Hulp bij het rapport
YouWish voert zelf veiligheidsbeoordelingen voor cosmetica uit, onder meer voor make-up en lipproducten. Twijfel je of je formule door een beoordeling komt, dan is er een pre-screening door een veiligheidsbeoordelaar. De CPNP-melding kun je ook laten doen. Wil je de stabiliteits- en microbiologische tests meteen meenemen, kijk dan naar het pakket met PIF, CPSR en drie laboratoriumtests.
Wil je weten hoe zo’n beoordeling er voor een foundation uitziet, lees dan het artikel over de EU-veiligheidsbeoordeling voor foundations en make-up.
Begin bij je formule, niet bij het papierwerk
Het rapport is zo goed als de formule die erin staat. Schrijf daarom voor elk product op wat erin zit, in percentages. Zet erbij welke kleurstoffen je wilt gebruiken en hoe je het verpakt. Met dat blad in de hand kun je bij YouWish de prescreening aanvragen en hoor je of je lijn haalbaar is of dat een kleurstof of conserveermiddel eerst moet wijken. Een recept voor zelfgemaakte lippenstift en de gids met veilige natuurlijke ingrediënten helpen je op weg bij het kiezen van grondstoffen.