Etherische olie bewaren: houdbaarheid per soort en tips

Je pakt een flesje citroenolie dat je een jaar geleden hebt geopend en die frisse geur is weg. Wat overblijft ruikt naar oud schoonmaakmiddel. Dat is oxidatie, en het gaat sneller dan de meeste mensen denken. Maak je zeep, kaarsen of lotions, dan is het extra zuur, want een oude olie verpest ook je eindproduct. Hieronder lees je hoe je etherische olie bewaart, hoe lang elke soort goed blijft en wanneer je een flesje beter weggooit.

In het kort:

• Bewaar etherische olie in amberglas, goed afgesloten, koel en uit het licht.
• Kleine flesjes zijn beter dan een grote fles die halfleeg raakt, want lucht in het flesje versnelt oxidatie.
• Citrusolie is het kwetsbaarst. Hars- en houtoliën zoals patchouli en sandelhout blijven het langst goed.
• Schrijf de openingsdatum op het etiket en gebruik geoxideerde olie niet meer op je huid.

Wat er in het flesje gebeurt

Etherische oliën bestaan uit vluchtige stoffen die reageren met zuurstof. Warmte, licht en vocht geven dat proces een duwtje. Het Tisserand Institute noemt oxidatie de belangrijkste directe oorzaak van het achteruitgaan van etherische oliën.

Hoe groot het verschil in bewaring kan zijn, laat een onderzoek zien dat Tisserand aanhaalt. Het limoneengehalte van citroenolie zakte van 68,5% naar 20,1% in twaalf maanden. Die olie stond bij 25 °C en het flesje ging elke dag drie minuten open. Bij 5 °C, met één keer per maand openen, was er nauwelijks afbraak.

Het gaat niet alleen om geur. Limoneen en linalool vormen bij oxidatie hydroperoxiden, en dat zijn erkende contactallergenen. Bij mensen die er gevoelig voor zijn, kunnen ze allergische huidreacties geven. Een oude olie in een lotion of zeep is dus een echt risico, niet alleen een kwestie van een zwakkere geur.

Hoe lang blijft etherische olie goed?

De chemische samenstelling bepaalt het tempo. Citrusoliën bestaan grotendeels uit monoterpenen zoals limoneen en oxideren het snelst. Harsen, hout en wortels bevatten zwaardere moleculen en houden veel langer stand.

Hieronder een richtlijn voor een geopend flesje dat goed bewaard wordt. Bronnen lopen een paar jaar uiteen, dus zie het als een bandbreedte en niet als garantie.

Type olie	Voorbeelden	Na opening, grofweg
Citrus	citroen, bergamot, sinaasappel, grapefruit	6 tot 12 maanden
Naaldhout	den, spar, cipres	1 tot 3 jaar
Kruiden en bloemen	lavendel, rozemarijn, geranium	2 tot 4 jaar
Hout en hars	sandelhout, patchouli, vetiver	4 jaar en langer

Een ongeopend flesje blijft volgens leveranciers vaak een tot twee jaar langer goed dan een geopend flesje. Patchouli en sandelhout worden volgens meerdere bronnen met de jaren zelfs rijker van geur, mits ze goed bewaard worden.

Pas op met theeboom. Die klinkt als een stevige olie, maar oxideert opvallend snel. In een verouderingsproef die het Duitse BfR beschrijft, steeg het peroxidegetal van theeboomolie van 25 naar maximaal 500 ppm binnen zes weken. Koop theeboom daarom liever in een kleine fles die je snel opmaakt.

Zo bewaar je je oliën van dag tot dag

Kies donker glas. Amberglas houdt ongeveer 90% van het schadelijke uv-licht tegen. Blauw glas werkt ook, mits het flesje in het donker staat. Plastic is voor lang bewaren geen goed idee, omdat stoffen in de olie sommige kunststoffen kunnen aantasten. Kreeg je olie in plastic mee, schenk die dan over in glas.

Houd de hoeveelheid lucht klein. Elke keer dat je druppelt, komt er verse zuurstof in het flesje. Is een fles van 100 ml nog voor de helft vol, dan zit er 50 ml lucht boven de olie. Schenk de rest over in een flesje van 50 ml en die lucht is weg. Vul het flesje tot vlak onder de hals.

Let op je dop. Rubberen pipetjes zijn niks voor langdurige opslag. De olie tast natuurrubber aan, waarna het opzwelt, plakkerig wordt en in je olie kan terechtkomen. Een gewone schroefdop is veiliger. Voor dagelijks gebruik werkt een druppelaar van glas of van een bestendig materiaal. Veeg de hals na gebruik af met een droog doekje, anders blijft er olie achter die oxideert en de dop vastplakt.

Kies een stabiele plek. Een donkere kast in een koele ruimte is genoeg, grofweg tussen 5 en 20 °C. Een vensterbank, een plank boven de verwarming of de auto in de zomer zijn uit den boze. De badkamer is ook geen goede plek, want daar is het warm en vochtig.

De koelkast: handig voor citrus, geen wondermiddel

Het Tisserand Institute adviseert de koelkast en stelt dat die de levensduur ongeveer kan verdubbelen. Daar staat een onderzoek van Wabner, Geier en Hauck (2006) tegenover dat hogere peroxidewaarden vond in oliën uit de koelkast dan bij kamertemperatuur. Koelen werkt dus niet voor elke olie en elke situatie.

In de praktijk is de koelkast het meest logisch voor citrusoliën en grote voorraden die je maar af en toe aanbreekt. Zet de flesjes achterin, niet in de deur, en sluit ze goed af zodat er geen geuren uit de koelkast in trekken. Laat een koud flesje op kamertemperatuur komen voordat je het opent. Condens brengt vocht in het flesje, en dat wil je niet.

Is mijn olie nog goed?

Ruik en kijk. Geoxideerde olie ruikt vlakker, scherper of een beetje naar oplosmiddel. Soms is de olie dikker of stroperig geworden, en een troebele olie wijst op vocht. Twijfel je? Dan gaat die olie niet meer in zeep, lotion of balsem, zeker niet als het product op de huid komt.

Schrijf daarom de maand en het jaar van opening op het etiket. Dan hoef je niet te raden, en bij zelfgemaakte cosmetica heb je meteen een aanknopingspunt voor je batchadministratie.

Veilig bewaren in huis

Houd etherische olie buiten bereik van kinderen en huisdieren. De Rijksoverheid wijst op Waarzitwatin erop dat etherische oliën vaak brandbaar zijn en dat je ze niet moet innemen. Het vlampunt verschilt per olie. Volgens veiligheidsbladen van één leverancier ligt het bij dennenolie op 40 °C, bij geranium op 45 °C en bij lavendel op 68 °C. Houd flesjes dus uit de buurt van kaarsen, het gasfornuis en andere open vlammen.

Werk je met etherische olie in kaarsen? Lees dan het artikel over etherische olie in kaarsen en de veiligheidsregels voor etherische olie. Wil je met je voorraad parfum maken, dan staat in de gids over parfum maken met etherische oliën hoe je begint. Voor je eigen zeep geldt trouwens een ander bewaarverhaal, dat lees je bij zeep bewaren en houdbaarheid.

Donker, koel, klein en dicht: meer is het niet. Pak vandaag je voorraad erbij, schrijf op elk flesje de datum en zet de citrusoliën vooraan. Zoek je nieuwe oliën, kijk dan in ons assortiment etherische olie.