Gelwaskaarsen maken: temperatuur, geur en lont

Een gelkaars ziet eruit als een glas kristalhelder water met een vlammetje erin. Zo makkelijk als het lijkt, is het niet. Gelwas is kieskeuriger dan soja of paraffine: te heet en je krijgt bellen, te koud en het wordt troebel, de verkeerde geurolie en je hebt een veiligheidsprobleem in handen. Hieronder staat hoe je het goed doet, van wat je nodig hebt tot waarom je geen gedroogde bloemetjes in je kaars wilt.

De korte versie in cijfers:

Onderdeel	Richtlijn
Verwarmen	Directe hitte, boven 110 °C tegen bellen, nooit boven 125 °C (YouWish)
Geurolie	Maximaal 6%, alleen niet-polair met een vlampunt boven 77 °C
Lont	Stijf (zink of papier), een maatje groter dan normaal, geprimed met gelwas
Kleur	Kleine hoeveelheid kleurstofchips, anders verlies je helderheid
Houder	Alleen in dik, hittebestendig glas. Gelwas is niet geschikt voor mallen

Wat is gelwas eigenlijk?

Gelwas is een doorschijnende was met de consistentie van gelei. Het is gemaakt van minerale olie en polymeerhars, en dat levert twee dingen op: een langzame smeltsnelheid en een lange brandtijd. Het verwekingspunt ligt volgens YouWish tussen de 70 en 85 °C, hoger dan bij paraffine.

Er hangt een praktisch gevolg aan. Gelwas blijft in zijn houder, dus pilaarkaarsen of kaarsen in een mal zijn geen optie. Wil je zulke kaarsen maken, kijk dan naar de kaarsenwas voor soja en paraffine.

Wat heb je nodig?

• Gelwas, die je afweegt op de inhoud van je glas
• Een dik, hittebestendig glas (daar komen we zo op terug)
• Een stijve lont met lonthouder of een metalen voetje
• Een pan voor directe hitte, een digitale thermometer en een lepel of spatel
• Eventueel kleurstofchips en een geurolie die bij gelwas past

Eén ding wijkt af van wat je misschien kent van soja: smelten au bain-marie is hier niet de bedoeling. Gelwas heeft een hoger smeltpunt en YouWish adviseert het in een pan boven directe hitte te smelten. Blijf erbij staan (ja, echt de hele tijd). Hete gel kan brandwonden veroorzaken.

Het glas kiezen

Een gelkaars brandt in een glas dat van binnenuit warm wordt, en als de lont niet mooi in het midden staat, wordt één kant van het glas veel heter dan de andere. Dat geeft thermische spanning.

Kies daarom een glas dat bedoeld is als kaarsenhouder. Voor kaarsencontainers bestaat de norm ASTM F2179, die eisen stelt aan het ontlaten van het glas (annealing) en aan de bestendigheid tegen thermische schokken. Dun, gebarsten of gekrast glas laat je liggen. De fabrikant Penreco, die gelwas voor kaarsen maakt, zegt dat materiaal, stabiliteit en diameter van de houder de temperatuur van het smeltbad beïnvloeden, en dat je daarom altijd moet testen met je eigen combinatie. In het assortiment glazen containers check je per glas of het voor kaarsen geschikt is.

Geurolie: hier gaat het vaak mis

In soja gooi je bijna elke kaarsengeur zonder na te denken. In gelwas niet. Volgens YouWish kan gelwas tot 6% geurolie bevatten, maar alleen niet-polaire geuren met een vlampunt boven 77 °C. Polaire geuren mengen niet goed met de gel. Ze vormen kleine druppels olie. Raakt de vlam zo’n druppel, dan kan die plotseling opflakkeren. Dat is precies wat je in een glas niet wilt.

Er speelt nog iets. Geur verlaagt het vlampunt van het mengsel. Het adviesdocument van British Candles, de Britse kaarsenbranche, schrijft dat het vlampunt van een was-geurmengsel niet te berekenen is en alleen in een lab te bepalen is. Daarom adviseert YouWish om gelkaarsen veilig en gecontroleerd te testen voor je ze brandt in de woonkamer.

Praktisch betekent dat:

• Vraag bij elke geurolie naar het vlampunt en de gelwasgeschiktheid in het veiligheidsinformatieblad. Staat het er niet in? Gebruik de olie dan niet in gel.
• Begin laag. Penreco ontwerpt zijn gelsoorten voor 0 tot 4% (LP) of 3 tot 6% (MP). Bij 200 g gelwas is 3% zo’n 6 g en 6% zo’n 12 g.
• Meng grondig. Penreco waarschuwt dat onvolledig gemengde geur kan zorgen voor een onregelmatig brandende vlam.

Meer over vlampunten en dosering lees je in onze gids over etherische olie in kaarsen. Op de pagina met geurolie vind je het hele assortiment.

Gelkaarsen maken, stap voor stap

1. Zet het glas klaar en plaats de lont in het midden, vastgezet op de bodem. Doe dit vóór je gaat gieten. Een stijve lont blijft het best rechtop als hij van meet af aan vastzit.
2. Maak de lont klaar. YouWish raadt een stijve lont van zink of papier aan, een maat groter dan je gewend bent, en het “primen” van de lont met gelwas. Hoe je de diameter van je glas vertaalt naar lontmaat, staat in onze gids over de juiste lont kiezen. Alle kaarsenlonten staan in een eigen categorie.
3. Verwarm het glas een beetje voor. Giet je in een warm glas, dan krijg je volgens verschillende leveranciers minder bellen.
4. Smelt de gelwas in een pan boven directe hitte. YouWish noemt boven 110 °C om bellen te voorkomen en nooit boven 125 °C, want dan kan de was verbranden. Verwarm langzaam en roer rustig.
5. Voeg kleur toe, een heel klein beetje. Kleurstofchips werken goed, maar te veel haalt de transparantie weg.
6. Voeg de geurolie toe en roer rustig maar grondig. Hoe harder je roert, hoe meer luchtbellen.
7. Laat de gel iets afkoelen en giet langzaam langs de rand van het glas. Penreco noemt voor zijn gelsoorten 95 tot 105 °C om te mengen en 85 tot 95 °C om te gieten. Dat zijn waarden voor dát product. Houd je aan de gegevens van jouw gelwas en test eerst op een klein glas.
8. Laat de kaars op kamertemperatuur uitharden, zonder hem te verschuiven of te schudden.

Bellen en troebel: wat ging er mis?

Drie klachten die vaak voorkomen, met de oorzaak erbij.

Veel luchtbellen. Hoe heter je giet, hoe meer bellen er in de uitgeharde gel zitten. Hoe meer je roert, hoe meer bellen je maakt. Giet iets koeler (maar niet te koud, zie hieronder), roer langzaam en giet langs de wand van een warm glas.

Troebele gel. Mogelijke oorzaken zijn te veel kleur, ingrediënten die niet bij de gel passen, vervuiling of ingesloten lucht. Een bekende reden is te koud gieten, waarbij de gel dik wordt en lucht vasthoudt. Begin bij de kleur: halveer de hoeveelheid en kijk of het helpt.

Een lont die scheef staat of omvalt. Een stijve lont blijft rechter staan in hete gel. Penreco noemt zink als voorbeeld. Zet de lont dus eerst stevig vast en giet daarna.

Decoratie in je gelkaars

Het mooie van gel is dat je er dingen in kunt laten zweven of op de bodem kunt leggen. Maar niet alles mag. Penreco zegt dat zijn gel gebruikt kan worden met onoplosbare toevoegingen zoals stukjes was. Een andere kaarsengids raadt aan om geen hout, plastic of gedroogde bloemen te gebruiken. Kan het branden, dan hoort het er niet in. Houd decoraties ook ver van de lont, zodat niets vlam kan vatten.

Voor een snelle proef met een recept dat gelwas combineert met sojawas, kun je het bierkaarsrecept van YouWish volgen: 220 g gelwas als basis.

Veilig branden

Een gelkaars is geen sfeerlamp. Brand hem nooit zonder toezicht, en dat geldt voor elke kaars. Volgens de brandweer van New York (FDNY) gebeurt meer dan een derde van de kaarsbranden terwijl de kaars onbeheerd brandt. Zet de kaars op een stabiele, hittebestendige ondergrond, uit de buurt van gordijnen en spullen die kunnen branden.

Knip de lont voor elke brandbeurt kort. Een lont van ongeveer 6 mm (een kwart inch) is een vaak genoemde richtlijn. Doof de vlam met een kaarsendover in plaats van hem uit te blazen, dan spat er geen hete gel rond. En brandt de kaars bijna leeg? Doof hem dan ruim voor de bodem. Glasbreuk komt volgens British Candles vooral aan het eind van een brandbeurt voor.

Verkoop je gelkaarsen aan anderen? Dan geldt meer dan alleen dit stuk. Test elke combinatie van gel, geur, lont en glas zelf, en laat de veiligheidsdocumentatie in orde brengen.

Klaar om te gieten?

Houd het simpel voor je eerste kaars: een dik kaarsenglas, een stijve lont, een kleine dosis niet-polaire geurolie en een thermometer. Haal de gelwas en lont in de YouWish-shop, en wil je daarna ook gewone container- of sojakaarsen maken, lees dan onze beginnersgids voor kaarsen maken. Gieten maar.