Sheaboter of cacaoboter: welke kies je per product?

Sheaboter en cacaoboter lijken op het eerste gezicht inwisselbaar. Allebei een vaste plantaardige boter, allebei verzorgend, allebei in bijna elk recept voor bodybutter te vinden. Toch merk je het verschil zodra je een lippenbalsem in een warme jaszak stopt of een bodybutter na een week opent en er korreltjes in zitten.

Kort gezegd: sheaboter is zacht, smeuïg en soepel. Cacaoboter is hard, breekbaar en smelt pas vlak onder lichaamstemperatuur. Sheaboter geeft body aan crèmes en bodybutters. Cacaoboter geeft stevigheid aan balsems, lipcare en zeep. De meeste makers gebruiken ze samen, en dat is vaak ook de beste keuze.

De twee boters naast elkaar

	Sheaboter	Cacaoboter
INCI-naam	Butyrospermum Parkii Butter	Theobroma Cacao Seed Butter
Gevoel bij kamertemperatuur	Zacht, buigzaam, smeert makkelijk	Hard, breekt in stukken
Smeltbereik	Breed, grofweg 32 tot 45 °C, afhankelijk van herkomst	Smal, 32 tot 35 °C
Hoofdvetzuren	Oliezuur en stearinezuur	Palmitine-, stearine- en oliezuur
Onverzeepbaar deel	Minimaal 4 procent in een specificatie van ongeraffineerde shea, vaak meer	Maximaal 0,7 procent volgens de Codex-norm
Geur ongeraffineerd	Nootachtig, aards, soms licht rokerig	Duidelijk chocola
Loog (NaOH) per gram	0,128	0,137
Gebruikelijk in zeep	5 tot 15 procent	Tot 15 procent

De smeltbereiken komen uit technische specificaties van leveranciers en de veiligheidsbeoordeling van het Cosmetic Ingredient Review. Ze verschillen per partij. Neem het dus als richtlijn, niet als wet.

Waarom voelt de ene zacht en de andere keihard?

Het zit in de vetzuren. Shea bestaat grofweg voor 32 tot 62 procent uit oliezuur en voor 25 tot 50 procent uit stearinezuur. Oliezuur is bij kamertemperatuur vloeibaar, stearinezuur is vast. Die mix geeft een boter die langzaam zacht wordt onder je vingers, als een pot margarine die je even laat staan.

Cacaoboter bestaat uit ongeveer 25 procent palmitinezuur, 36 procent stearinezuur en 35 procent oliezuur. Die vetzuren vormen een nette, strakke kristalstructuur. Het resultaat is een hard, brokkelig blok dat in een smal bereik smelt. Dat bereik ligt net onder lichaamstemperatuur, dus op de huid smelt de boter vrijwel meteen.

Handig in de praktijk: een lippenbalsem met alleen sheaboter als vast vet blijft vaak te zacht. Met wat cacaoboter erbij krijg je die stevige stick die niet door je tas heen sijpelt. Een bodybutter met alleen cacaoboter wordt daarentegen snel te stug om uit te smeren.

Welke boter past bij welk product?

Gebruik deze vuistregels als startpunt:

• Bodybutter en lotion: kies sheaboter als hoofdboter. In gepubliceerde basisformules zie je ruwweg 70 procent sheaboter met 30 procent oliën, of 50 procent cacaoboter met 50 procent oliën voor een semizachte bodybutter. In crèmes en lotions met water blijft het bij 3 tot 5 procent, volgens een leveranciersrichtlijn voor beide boters.
• Lippenbalsem: een klassieke verdeling is ongeveer 15 procent was, 25 procent boters en 60 procent vloeibare olie. Binnen die boters passen sheaboter (15 tot 30 procent van de balsem) en cacaoboter (10 tot 25 procent) naast elkaar. Meer cacaoboter betekent een stevigere stick die iets brosser breekt. Wil je geen chocoladesmaak op je lippen, kies dan ontgeurde cacaoboter.
• Lotion bars en massagebars: cacaoboter is hier de ruggengraat. Hij geeft de hardheid en blijft op de huid zitten, terwijl de bar in je hand smelt.
• Zeep: beide dragen bij aan hardheid en een romig schuim. Sheaboter wordt vaak gebruikt op 5 tot 15 procent, cacaoboter tot 15 procent. Zie hieronder voor de loogberekening.
• Bruisballen en badtruffels: cacaoboter houdt de bal stevig en geeft bij het smelten een verzorgend filmpje. Hoe je boters toevoegt zonder bruiskracht te verliezen, lees je in onze gids over emollienten in bruisballen.
• Gezicht: sheaboter is de veiligere keuze, zeker bij een huid die snel dichtslibt. Meer daarover verderop.

Wil je beide boters naast elkaar in een recept zien? Het recept voor bodybutter met cacaoboter en het kokosrecept voor bodybutter combineren shea en cacao.

Samen gebruiken: een rekenvoorbeeld

3 delen shea op 1 deel cacao is een prima beginpunt voor een bodybutter. Een gepubliceerd recept voor whipped bodybutter (uitgewerkt door Phoenix Cosmetic Safety) werkt met 48 procent sheaboter, 16 procent cacaoboter, 20 procent gefractioneerde kokosolie, 8 procent jojobaolie en 7 procent arrowroot. Op 250 gram product is dat 120 gram shea en 40 gram cacao, dus precies die 3 op 1.

Zo stel je het bij (vuistregels, geen vaste wet):

1. Te zacht in de zomer? Verschuif 5 procentpunten van shea naar cacao.
2. Te stug om uit te smeren? Haal wat cacao weg of voeg 5 procent vloeibare olie toe.
3. Geurloze bodybutter gewenst? Kies dan voor ontgeurde cacaoboter, anders domineert de chocolade.

Beide boters haal je bij YouWish: geraffineerde sheaboter en ontgeurde biologische cacaoboter.

Geraffineerd of ongeraffineerd?

Ongeraffineerde shea ruikt nootachtig en aards, en dat kan de geur van je product veranderen. Geraffineerde shea is ontgeurd en wit. Bij cacaoboter is het hetzelfde verhaal: ongeraffineerd ruikt naar chocola, gedeodoriseerd is vrijwel neutraal.

Wil je een lichte geurolie of etherische olie laten spreken, kies dan geraffineerd of ontgeurd. Bouw je een product rond de chocolade- of notengeur, dan werkt ongeraffineerd juist goed. Ongeraffineerde shea heeft bovendien een groter onverzeepbaar deel. Dat is het stukje vet dat niet tot zeep reageert.

Houdbaarheid: leveranciers noemen voor shea 12 tot 24 maanden en voor cacaoboter 1 tot 3 jaar, afhankelijk van raffinage en opslag. Bewaar beide koel, donker en goed afgesloten, en kijk naar de houdbaarheidsdatum van je batch.

Korrelige sheaboter voorkomen

Sheaboter kan korrelig worden als hij is gesmolten en daarna te langzaam afkoelt. Er vormen zich grotere vetkristallen, en die voel je op je huid. Het product is dan niet bedorven, alleen minder fijn. Het kan bij ongeraffineerde en geraffineerde shea gebeuren.

De oplossing in vier stappen:

1. Smelt de boter helemaal au bain-marie. Geen magnetron.
2. Houd hem 15 tot 20 minuten op ongeveer 75 tot 80 °C, zodat alle kristalkernen weg zijn.
3. Roer tijdens het afkoelen.
4. Koel snel af, bijvoorbeeld in de koelkast. Het gevaarlijke gebied zit grofweg tussen 36 en 25 °C. Daar wil je niet lang blijven hangen.

Cacaoboter smelt je ook het best langzaam op lage warmte, want oververhitting tast de delicate geur aan.

Comedogeen en allergie: wat weten we?

Een veelgenoemd beeld: sheaboter zou licht tot matig comedogeen zijn (0 tot 2) en cacaoboter hoog (4). Dat komt uit één ingrediëntengids, en comedogeniciteitscijfers zijn niet gestandaardiseerd. Zie het als aanwijzing. Heb je een vette of onzuivere huid, begin dan voor het gezicht bij sheaboter in een lage dosering en test op een klein stukje huid.

Voor notenallergie hoef je bij sheaboter volgens Anaphylaxis UK niet bang te zijn: shea wordt niet geacht allergische reacties te veroorzaken, ook niet bij mensen met een pinda- of boomnootallergie. Geraffineerde shea bevat geen aantoonbaar eiwit. Voor cacaoboter zijn geen gevallen van contactallergie gepubliceerd, maar dat is geen garantie voor mensen met een voedselallergie. Twijfel je, vraag het een arts.

Verkoop je je eigen producten? Dan staan ze op het etiket onder hun INCI-namen, zoals in de tabel hierboven. Hulp bij de veiligheidsbeoordeling van je recept? YouWish voert ook cosmetic safety assessments uit.

Sheaboter en cacaoboter in zeep

Maak je zeep via cold process, dan heb je de verzepingswaarden nodig. Voor natriumhydroxide is dat 0,128 voor shea en 0,137 voor cacaoboter. Reken je op 1000 gram oliën met 10 procent van elk, dan is dat 100 gram × 0,128 = 12,8 gram loog voor shea en 100 gram × 0,137 = 13,7 gram voor cacao. Samen 26,5 gram, nog zonder overvetting.

Het verschil is klein, maar niet nul. Neem nooit de ene waarde voor de andere en laat altijd een loogcalculator het werk doen. Hoe dat precies gaat, staat in ons artikel over loogwater berekenen. Werk je liever zonder loog? Dan vind je bij YouWish ook gietzeep met sheaboter.

Welke pak je nu?

Maak je een bodybutter, crème of gezichtsproduct, begin dan met sheaboter. Heb je stevigheid nodig, zoals in lippenbalsem, lotion bars of een zomerbestendige bodybutter, voeg dan cacaoboter toe. Twijfel je? Begin met 3 delen shea op 1 deel cacao en schuif in stappen van 5 procent.

Meer over toepassingen en recepten lees je in onze gids voor sheaboter, de uitleg over cacaoboter in cosmetica en het lippenbalsemrecept. Pak twee potten boter, een weegschaal en maak vandaag nog je eerste testbatch van 50 gram.