Wat gebeurt er precies tijdens de gelfase?

Tijdens het maken van cold process zeep ontstaat er een chemische reactie tussen de loog en de oliën. Deze reactie is exotherm, wat simpelweg betekent dat er hitte vrijkomt. Als deze hitte in de zeepmassa blijft hangen, wordt de zeep warm genoeg om die gelachtige, semi-transparante fase te bereiken. Je kunt meer lezen over hoe deze reacties werken in ons artikel over de wetenschap achter cold process zeep.

Het gebruik van de juiste ingrediënten is daarbij de basis voor een goed resultaat. Zo helpt het gebruik van zuiver water om ongewenste reacties met mineralen te voorkomen.

Waarom zou je de gelfase forceren?

Veel zeepmakers kiezen er bewust voor om de gelfase te stimuleren. Er zijn een paar goede redenen om de temperatuur juist op te laten lopen:

• Kleuren springen er meer uit. De gelfase zorgt voor levendige, diepe kleuren en geeft de zeep een licht glanzend uiterlijk. Dit is vooral handig als je mica poeder in zeep gebruikt.
• Natuurlijke kleurstoffen blijven trouwer. Zonder gelfase kunnen plantpoeders er dof of pastelachtig uitzien. Gegeleerde zeep met alkanet wortel poeder krijgt bijvoorbeeld een diepere paarse tint, terwijl de ongegeleerde versie eerder dof mauve wordt.
• Je kunt sneller uit de mal halen. Door de hitte verhardt de zeep sneller. Je kunt je creaties vaak eerder snijden, al moeten ze daarna natuurlijk nog steeds 4 tot 6 weken uitharden.

Wil je de gelfase forceren? Zorg dan dat je loog en oliën bij het mengen rond de 50 graden zijn. Dek de mal na het gieten af met een snijplank en een dikke deken om de hitte vast te houden. Bij koude kamertemperaturen kan een verwarmingsmatje onder de mal ook helpen. Gebruik altijd een goede thermometer om te voorkomen dat de zeep te heet wordt en gaat barsten.

Wanneer wil je de gelfase juist voorkomen?

Soms is een lagere temperatuur beter voor je ontwerp. Er zijn situaties waarin je de zeep liever koel houdt:

• Je houdt van een matte look. Ongegeleerde zeep ziet er romig en ondoorzichtig uit, wat prachtig werkt bij pasteltinten.
• Je werkt met melk of honing. Deze ingrediënten bevatten suikers die bij hoge temperaturen kunnen schroeien. Dit veroorzaakt een donkere verkleuring en soms een onaangename geur.
• Je gebruikt kwetsbare natuurlijke poeders. Sommige botanische toevoegingen behouden hun kleur beter bij lagere temperaturen.

Om gelfase te voorkomen, begin je met koudere ingrediënten (rond de 35 graden). Zet de gevulde mal direct in de koelkast of vriezer voor 24 uur. Ook het gebruik van kleinere mallen helpt, omdat deze hun warmte sneller verliezen aan de omgeving dan grote blokken zeep.

De gevreesde gedeeltelijke gelfase

Het kan gebeuren dat alleen het midden van je zeep warm genoeg wordt. Je ziet dan een donkere, cirkelvormige verkleuring in het hart van je zeep terwijl de randen lichter en mat blijven. Dit noemen we een gedeeltelijke gelfase. Hoewel het uiterlijk erdoor verandert, is de zeep nog steeds prima te gebruiken op de huid. Het risico op een gedeeltelijke gelfase is groter bij houten mallen die de hitte goed vasthouden, of juist bij mallen die onbedekt op kamertemperatuur blijven staan.

De keuze voor een specifieke zeep mal heeft dus invloed op hoe de hitte in je zeep circuleert. Een dikke siliconen wand isoleert anders dan een dunne plastic mal.

Of je nu kiest voor de glanzende diepte van een volledige gel of de romige zachtheid van een ongegeleerde bar, experimenteren is de enige manier om te ontdekken wat bij jouw stijl past. Probeer beide methoden eens uit met hetzelfde recept en vergelijk het resultaat na de uithardingstijd. Pak je favoriete oliën en kleurstoffen erbij en begin vandaag nog met je volgende batch om het verschil zelf te zien.