Vegan make-up maken: alternatieven voor dierlijke ingrediënten

Je hebt besloten om je eigen make-up te maken. Misschien omdat je precies wilt weten wat je op je huid smeert, of omdat je een duurzame levensstijl nastreeft. Je bladert door een recept voor een prachtige rode lippenstift en ziet “CI 75470” staan. Dat klinkt als een onschuldig, technisch nummer, toch? Totdat je ontdekt dat dit karmijn is, een pigment gemaakt van geplette schildluizen.

Voor veel makers is dit het moment van realisatie: “natuurlijk” betekent niet automatisch plantaardig of diervriendelijk. Gelukkig is het tegenwoordig makkelijker dan ooit om hoogwaardige, veganistische cosmetica te formuleren die qua prestaties niet onderdoet voor traditionele producten. In dit artikel kijken we naar de meest voorkomende dierlijke ingrediënten, hoe je ze herkent op een etiket en welke plantaardige alternatieven je kunt gebruiken in jouw DIY-projecten.

Het verschil tussen dierproefvrij en veganistisch

Het is belangrijk om eerst een hardnekkig misverstand uit de wereld te helpen. Een product kan dierproefvrij (cruelty-free) zijn, wat betekent dat het eindproduct en de ingrediënten niet op dieren zijn getest. Dat wil echter niet zeggen dat er geen dierlijke bestanddelen in zitten. Een dierproefvrije lippenbalsem kan nog steeds bijenwas of lanoline bevatten. Als je veganistische make-up maakt, vermijd je elk ingrediënt van dierlijke oorsprong. Dit vraagt om kennis van ingrediëntenlijsten en de zogenaamde INCI-namen.

INCI-lijsten lezen als een pro

De ingrediëntenlijst achter op een verpakking, of bij de specificaties van je grondstoffen, volgt de International Nomenclature of Cosmetic Ingredients (INCI). Dit is een gestandaardiseerd systeem, maar helaas zijn deze namen vaak in het Latijn of Engels en niet altijd even duidelijk over de herkomst. Wil je dieper in deze materie duiken, lees dan onze uitgebreide uitleg over cosmetische INCI-namen.

Het lastige is dat sommige stoffen, zoals glycerine of stearinezuur, zowel dierlijk als plantaardig kunnen zijn. Glycerine kan bijvoorbeeld gewonnen worden uit rundvet, maar de variant die wij gebruiken is volledig plantaardig en afkomstig van raapzaadolie. Het is slim om bij twijfel altijd de specificaties van je leverancier te checken.

Gangbare dierlijke ingrediënten en hun vervangers

Er zijn een aantal “usual suspects” in de cosmetica-industrie die je vaak tegenkomt. Hieronder bespreken we de meest gebruikte dierlijke ingrediënten en de veganistische opties die je kunt gebruiken om je eigen cosmetica te maken.

Karmijn (Carmine / Cochineal) is misschien wel het meest bekende niet-vegan pigment. Karmijn (CI 75470) geeft die iconische helderrode kleur aan lippenstiften en blushes, maar wordt gewonnen uit cochenilleluizen. Als alternatief voor rode tinten kun je overstappen op minerale pigmenten zoals ijzeroxiden of mica’s. Wil je liever 100% natuurlijk en plantaardig werken? Dan kun je experimenteren met wortelpoeders of bietenextract, al zijn deze vaak minder fel en stabiel dan mineralen.

Bijenwas (Cera Alba) vormt vaak de ruggengraat van balsems, crèmes en mascara’s. Het zorgt voor stevigheid en legt een beschermend laagje op de huid. Er zijn gelukkig geweldige plantaardige wassen beschikbaar, zoals Candelilla was of bessenwas. Houd er wel rekening mee dat plantaardige wassen vaak een ander smeltpunt of hardheid hebben. Candelilla is bijvoorbeeld harder dan bijenwas, dus je hebt er vaak iets minder van nodig in je recept voor lippenbalsem of lippenstift.

Lanoline (Wolvet) is talg uit schapenwol en staat bekend om zijn enorme vochtinbrengende en emulgerende vermogen. Je kunt de plakkerige, voedende textuur van lanoline nabootsen door een mix van sheaboter en een dikkere olie zoals castorolie (wonderolie) te gebruiken. Sheaboter is diep voedend, terwijl castorolie zorgt voor die typische glans en ‘dikke’ viscositeit die je vaak zoekt in lipgloss of rijke crèmes.

Guanine zorgt voor die parelmoerachtige glans in nagellak of oogschaduw, maar werd traditioneel gemaakt van visschubben. Tegenwoordig gebruiken we bijna uitsluitend mica’s. Dit zijn mineralen die zorgen voor prachtige glans en glitters zonder dat er vissen aan te pas komen. Let bij het kopen van kleurstoffen en mica altijd op of ze ethisch gewonnen zijn of kies voor synthetische mica (fluorflogopiet), wat vaak nog zuiverder is.

Tot slot worden eiwitten zoals keratine en collageen vaak toegevoegd aan shampoos en crèmes voor haarherstel. Deze zijn meestal afkomstig van dierlijke resten. Kies in plaats daarvan voor gehydrolyseerde plantaardige proteïnen of gebruik een ingrediënt als aloë vera gel basis, dat uitstekend hydrateert en de huid kalmeert zonder dierlijke toevoegingen.

Structuur en binding zonder dierlijke hulp

Bij het maken van lotions heb je een emulgator nodig om water en olie te binden. Waar vroeger soms dierlijke vetten of eierdooiers werden gebruikt, zijn de moderne emulgatoren volledig plantaardig. Een populaire keuze voor de hobbyist is de Montanov-serie. Deze emulgatoren zijn gemaakt van hernieuwbare plantaardige bronnen zoals maniok en kokos en geven een professionele, lichte textuur aan je crèmes.

Heb je een verdikkingsmiddel nodig voor een gel of serum? Waar vroeger gelatine (uit botten) de standaard was, gebruiken we nu xanthaangom of arrowroot poeder. Xanthaangom is een fermentatieproduct en werkt super efficiënt: je hebt er maar een mespuntje van nodig om een mooie gel te maken.

Kleur je cosmetica met de natuur

Als je echt terug naar de basis wilt en synthetische kleurstoffen wilt vermijden, biedt de natuur een prachtig palet. Vooral in cold process zeep en droge maskers werken plantenpoeders heel goed.

Indigo poeder geeft bijvoorbeeld een diepe, jeans-achtige blauwe kleur, terwijl blauwe spirulina zorgt voor een felblauwe tint (let wel op dat spirulina gevoelig is voor licht). Voor groene tinten is matcha groene thee poeder een uitstekende keuze die ook nog eens antioxidanten toevoegt. Annatto zaadjes geven een krachtige oranje tot gele kleur, afhankelijk van hoeveel je gebruikt, en voor aardse bruine tinten zijn amla poeder of walnootschaalpoeder perfect geschikt. Let wel op dat natuurlijke kleurstoffen vaak minder UV-stabiel zijn dan hun synthetische tegenhangers; bewaar je creaties dus donker als kleurvastheid cruciaal is.

Zelf aan de slag

Het zelf maken van vegan cosmetica is niet alleen ethisch verantwoord, het is ook ontzettend leerzaam. Je leert precies hoe ingrediënten samenwerken. Zo ontdek je dat zinkoxide niet alleen een wit pigment is, maar ook geweldig werkt in een beschermende crème. Of dat pure oliën en boters vaak effectiever zijn dan dure commerciële crèmes vol vulmiddelen.

Begin simpel. Vervang de bijenwas in je balsem door een plantaardige was, of maak een eigen mascara met actieve kool en aloë vera. Voor je het weet heb je een badkamerkastje vol producten die 100% jij zijn: veilig, natuurlijk en vrij van dierenleed.