Vloeibare zeep verdikken: 3 methoden die werken

Je zeep ruikt goed, schuimt prima, maar loopt als water door je vingers. Herkenbaar? Dunne vloeibare zeep is het meest voorkomende probleem bij het zelf maken van vloeibare zeep, en gelukkig valt het meestal in een paar minuten te fixen. Welke methode werkt, hangt vooral af van wat er in je zeep zit.

Kort gezegd: heb je zeep van kaliumhydroxide (KOH) met veel oliën zoals olijfolie, dan werkt een zoutoplossing. Maak je handzeep of shampoo van milde reinigers, dan pak je xanthaangom. En zit je nog in de verdunfase van een zeeppasta, dan scheelt het gewoon minder water gebruiken.

Wat heb je?	Eerste keuze
KOH-zeep met veel olijfolie of andere oliezuurrijke oliën	Zoutoplossing, stap voor stap
KOH-zeep met veel kokosolie	Minder water bij het verdunnen, of een gom
Handzeep of shampoo van milde reinigers en water	Xanthaangom, vooraf gemengd met glycerine
Kant-en-klare basis die al verdikt is	Meestal niets aanpassen, eerst proberen

Waarom is jouw vloeibare zeep zo dun?

Verdunde kaliumzeep is van zichzelf dun. Hoe dik hij kan worden, hangt vooral af van de oliën. Oliën die rijk zijn aan oliezuur (olijfolie, zonnebloemolie met veel oliezuur) geven een mildere, dikkere zeep die goed op zout reageert. Kokosolie en andere oliën met veel laurinezuur schuimen snel en lossen heel helder op, maar geven een dunne zeep waar zout bijna niets aan doet.

Zit je met een handzeep op basis van surfactants (reinigende stoffen) en water, dan is er geen oliezuur in het spel. Zonder verdikker is zo’n zeep ongeveer zo vloeibaar als water. Dat is geen foutje in je recept, zo werkt het gewoon.

Methode 1: verdikken met zout

Gewoon keukenzout (natriumchloride) is de goedkoopste verdikker die er is. Het werkt omdat zout de lading van de reinigende moleculen afschermt. De kleine bolletjes (micellen) die de zeep vormt, groeien daardoor uit tot langere, verstrengelde draden, en dat voel je als dikte.

Dan de valkuil. De dikte stijgt tot een piek en zakt daarna weer. Vakmensen noemen dat de zoutcurve. Te veel zout maakt je zeep juist dunner of troebel, en kan hem laten schiften. Een vast percentage dat voor elke zeep klopt, bestaat niet. Als richtlijn noemen bronnen 0,2 tot 2 gram zout per 100 gram verdunde zeep.

Zo test je het op een klein monster

1. Los 20 gram zout op in 80 gram warm gedestilleerd water. Dat is een zoutoplossing van 20%.
2. Weeg 100 gram van je afgekoelde, verdunde zeep af in een apart bakje.
3. Roer er 1 gram van de zoutoplossing doorheen. Voorzichtig, anders krijg je alleen maar schuim.
4. Wacht een uur voordat je oordeelt. De dikte bouwt zich langzaam op.
5. Doet het iets, maar nog niet genoeg? Voeg weer 1 gram toe en wacht opnieuw. Stop zodra een extra dosis niets meer doet of de zeep dunner wordt.

Een rekenvoorbeeld. Stel dat je monster van 100 gram na 3 gram zoutoplossing lekker dik is. Dat is 0,6 gram zout, ofwel 0,6% van de zeep. Je batch is 500 gram? Dan voeg je 5 keer zoveel toe: 15 gram oplossing, in kleine stappen en met pauzes.

Een paar kanttekeningen. Zout haalt schuim en helderheid weg. Bij zeep met veel kokosolie levert het weinig op. En gebruik je een kant-en-klare basis, check dan of de maker zout toestaat. YouWish zegt bijvoorbeeld bij de vloeibare zeepbasis dat die indien nodig met natriumchloride verdikt kan worden. Bij basissen van andere makers staat soms juist dat zout niet kan.

Methode 2: xanthaangom voor handzeep en shampoo

Zit er weinig zeep en veel milde reiniger in je recept, dan is een gom handiger. Xanthaangom ontstaat bij het fermenteren van suiker en wordt in shampoo en douchegel gebruikt in een dosering van 0,1 tot 0,4%. In het handzeeprecept van YouWish gaat het om 5 gram xanthaangom op ongeveer 500 ml handzeep. Begin laag en bouw op.

Het grootste probleem is klonteren. Strooi je het poeder droog in water, dan krijg je kleverige klompjes (vissenogen) die uren nodig hebben om op te lossen. Zo voorkom je dat:

1. Meng de gom eerst met plantaardige glycerine. Een verhouding van 1 deel gom op 3 tot 5 delen glycerine werkt goed.
2. Roer dit papje door je water of zeep.
3. Laat het 15 tot 45 minuten rusten, zodat de gom volledig hydrateert. Pas daarna voeg je zout of andere ingrediënten toe.
4. Roer rustig. Snel kloppen levert luchtbellen op die er pas na een tijdje weer uit zijn.

Xanthaangom kan je zeep licht troebel of een tikje geel maken. Hoe sterk dat is, hangt af van de kwaliteit. Wil je een glasheldere gel, test dan vooraf.

Guargom is een tweede optie. YouWish beschrijft op de productpagina dat je guargom eerst 15 minuten met plantaardige glycerine laat uitzetten en dan door de zeep roert. Cosmeticaleveranciers noemen voor gemodificeerde guar (hydroxypropylguar) in shampoo 0,1 tot 0,5%. Gewone guar heeft eigen doseringen, dus ook hier geldt: klein beginnen.

Zit er cocamide MEA in je reinigersmix? Die stof wordt in shampoo vaak op 1 tot 3% gebruikt als schuimversterker en verdikker, en maakt de zeep ondoorzichtig. Handig als je toch een melkachtige look wilt.

Methode 3: al bij het verdunnen goed mikken

Maak je zeep van pasta, dan beslis je de dikte voor een groot deel al bij het water. Een verhouding van 1 deel pasta op 1 deel water geeft een standaarddikte. Met 1 deel pasta op 0,75 deel water krijg je een dikke gel, met 1 deel pasta op 1,5 deel water een dunne vloeistof. Houd de laatste tien procent van het water achter en voeg die pas toe als de rest volledig is opgelost, dan kun je nog bijsturen.

Gebruik daarvoor gedestilleerd water. Kraanwater bevat kalk en mineralen die met zeep reageren, wat zeepaanslag geeft, minder schuim en een troebele zeep. Was je zeep te dik geworden? Roer wat warm gedestilleerd water erdoor. Dunner maken is een stuk makkelijker dan dikker maken.

Wil je de basis helemaal omzeilen, dan zijn er kant-en-klare opties. De biologische shampoobasis van YouWish is bijvoorbeeld vooraf verdikt, en met de vloeibare Castille-zeep heb je een concentraat dat je zelf verder aanpast.

Wat je beter laat staan

Borax staat in veel Engelstalige recepten als verdikker en neutralisator. Laat het liggen. Bronnen waarschuwen dat borax de zeep kan laten ontleden en schiften, en in de EU mogen boraten in cosmetica alleen binnen strikte grenzen worden gebruikt (Verordening 1223/2009, bijlage III). Voor een eenvoudige verdikking heb je het niet nodig.

Verdun of verdik nooit met honing, aloë, melk of andere vloeistoffen met suikers of eiwitten. Dat geeft bacteriën te eten.

Conserveren, vooral als je verdunt

Verdunde zeep is gevoeliger voor bacteriegroei dan het concentraat. Het American Cleaning Institute waarschuwt dat extra water de werking van de conserveermiddelen in gekochte handzeep verzwakt en dat bij bijvullen met kraanwater ook bacteriën kunnen binnenkomen. Over zelfgemaakte zeep met een hoge pH zijn bronnen het niet eens: sommige zien een hoge pH als voldoende bescherming, andere raden toch een conserveermiddel aan. Zeep voor eigen gebruik, in een kleine fles en snel opgemaakt, is iets anders dan zeep die je weggeeft of verkoopt. Voor verkoop in de EU heb je een veiligheidsbeoordeling van het product nodig.

Een handzeep met xanthaangom bestaat voor een groot deel uit water. In het handzeeprecept van YouWish zit daarom een conserveermiddel.

Aan de slag

Dunne zeep is bijna altijd op te lossen met kleine stappen en geduld. Zoek eerst uit of je oliezuurrijke KOH-zeep hebt (zout) of een reinigersmix (xanthaangom), test op 100 gram en wacht een uur tussen de stappen. Wil je het hele proces nog eens nalopen, lees dan onze stapsgewijze gids voor vloeibare zeep, of ga direct aan de slag met het handzeeprecept. Meer over zeep maken vanaf de pasta lees je in onze gids over vloeibare zeep maken, en waarom glycerine zo’n handige hulp is, staat in ons artikel over glycerine in zeep en huidverzorging. Alle grondstoffen vind je in de categorie zeep maken.