Vloeibare zeep maken: 4 methodes van basis tot KOH

Vloeibare zeep maken klinkt als zeep, water, klaar. In de praktijk zit het verschil in de route die je kiest, en die bepaalt of je in een kwartier klaar bent of een halve middag met loog staat te roeren. De makkelijkste weg voor beginners: begin met een kant-en-klare vloeibare zeepbasis, verdun die met gedemineraliseerd water, voeg geur toe en (bij een waterrecept) een conserveermiddel. Wil je helemaal zelf verzepen, dan heb je kaliumhydroxide (KOH) nodig en ga je serieus aan de slag met veiligheid.

Hieronder staan alle vier de routes, met rekenvoorbeelden en de punten waar het vaakst iets misgaat.

Welke methode past bij jou?

Methode	Moeilijkheid	Wat heb je nodig	Conserveermiddel?
Kant-en-klare basis	Makkelijk	Zeepbasis, gedemineraliseerd water, geur	Ja, behalve bij een voorgeconserveerde basis
Eigen recept met milde reinigers	Gemiddeld	Decyl glucoside, betaïne, glycerine, xanthaangom	Ja
Zeep koken met KOH	Moeilijk	Oliën, KOH, weegschaal, beschermende kleding	Overweeg het zodra je verdunt
Geraspte stukzeep	Makkelijk	Een stuk zeep, water	Ja, anders houdt het niet lang

Een paar vuistregels. Wil je snel een mooi resultaat en eigen geur? Basis. Wil je weten wat je reinigers doen en je recept zelf bijsturen? Eigen recept. Wil je echte zeep van olie? Dan wordt het KOH. Zeepresten opmaken? Stukzeep, maar lees eerst het stuk over houdbaarheid verderop.

Vloeibare zeep maken van een kant-en-klare basis

Een basis is al klaargemaakt door de leverancier. Jij verdunt, geurt en kleurt. Zo’n basis is bijvoorbeeld de vloeibare castillezeep van YouWish, een geconcentreerde basis van biologische kokos- en zonnebloemolie. Alle bases vind je in de categorie vloeibare zeep basis.

De verdunning verschilt per basis. Een leverancier als The Soap Kitchen laat voor een van zijn handzeepbases maximaal 2 delen water op 1 deel concentraat toe. Een pasta, zoals die van BrambleBerry, gaat juist 4 op 1. Lees dus altijd het productblad. Staat er niets, begin dan voorzichtig met minder water en test.

Een rekenvoorbeeld voor 500 g handzeep, met een basis die je tot 2:1 mag verdunnen:

1. Weeg 167 g basis af (een derde van 500 g).
2. Voeg 333 g gedemineraliseerd water toe. Kraanwater bevat kalk en mineralen die de zeep troebel kunnen maken.
3. Roer rustig. Niet kloppen, anders krijg je een bak schuim.
4. Voeg geur toe: 1% van 500 g is 5 g.
5. Verdik zo nodig met zoutoplossing (zie hieronder) en vul een pompflacon.

Geur en kleur doseren

De hoeveelheid geurolie hangt af van de basis en van de geurolie zelf. Bij de voorgedikte 3-in-1 bodywash adviseren wij maximaal 1% geurolie, omdat de fabrikant waarschuwt dat meer de zeep dunner maakt en de helderheid vermindert. Op veel van onze geuroliepagina’s staat voor vloeibare zeep een aanbevolen bereik van 1 tot 3%. Check dus de pagina van je eigen geur, en begin laag. Een geur uitzoeken doe je in de categorie geurolie.

Kleuren doe je met een in water oplosbare kleurstof. Een Amerikaanse leverancier van zeepkleurstof noemt 2 tot 6 druppels per pond (454 g) voor een middelmatige tint. Begin dus met een paar druppels en bouw op.

Verdikken met zout (en wanneer het niet werkt)

Heb je een verdunde, waterdunne zeep? Maak een zoutoplossing van ongeveer 25%, dus 0,5 deel zout op 1,5 deel warm gedestilleerd water. Giet die in kleine beetjes in de zeep terwijl je roert. De Soap Kitchen noemt voor één basis maximaal 4% zoutoplossing (op het onverdunde product) als richtlijn. Een andere leverancier adviseert druppel voor druppel te werken en waarschuwt dat te veel zout de zeep juist weer dunner maakt.

Niet elke basis reageert op zout. Bij sommige gecertificeerde bases, zoals Liquid Soap 101, kan het helemaal niet. Daar gebruik je cellulosegom of guargom. Onze eigen gids noemt xanthaangom en waarschuwt dat te snel of te veel verdikker de zeep plakkerig of troebel maakt.

Eigen handzeeprecept met milde reinigers

Een basis is makkelijk, maar je hebt weinig invloed op wat erin zit. Met losse ingrediënten bepaal je zelf de reiniging, het schuim en de textuur. Ons recept voor ongeveer 500 ml hydraterende handzeep:

• 300 ml gedemineraliseerd water
• 75 ml decyl glucoside (milde reiniger)
• 50 ml cocamidopropyl betaïne (voor stabieler, romiger schuim)
• 25 ml plantaardige glycerine
• 5 g xanthaangom (voor de gelstructuur)
• 5 ml Optiphen (conserveermiddel)
• 10 tot 15 druppels etherische olie

De volgorde telt. Meng eerst de glycerine en de xanthaangom tot een glad papje, anders krijg je klonten. Giet het water in een grotere beker, voeg het papje toe en roer rustig. Laat de gom even hydrateren. Roer dan voorzichtig de decyl glucoside en de betaïne erdoor. Als laatste komen het conserveermiddel en de etherische olie. Een uur laten rusten en dan in een schone pompflacon. Het volledige recept met uitleg staat in zelf vloeibare handzeep maken met een eenvoudig recept.

Even narekenen: 5 ml Optiphen op ongeveer 500 ml is 1%. Optiphen wordt volgens onze productpagina gebruikt tussen 0,3% en 1% en toegevoegd bij een temperatuur onder 80 °C. Je zit hier dus aan de bovenkant van het bereik.

Meer achtergrond over surfactants (de reinigende stoffen) vind je in onze uitgebreidere gids over vloeibare zeep maken van basis tot eigen recepten.

Vloeibare zeep koken met kaliumhydroxide (KOH)

Dit is de route voor wie echte zeep van olie wil, bijvoorbeeld castillezeep van olijfolie. Voor stukzeep gebruik je natriumhydroxide (NaOH), voor vloeibare zeep kaliumhydroxide, omdat kaliumzepen oplosbaar blijven. Je hebt ongeveer 1,4 keer zoveel KOH nodig als NaOH voor dezelfde olie, dus je kunt een bestaand zeeprecept niet zomaar omzetten.

Veiligheid eerst

KOH is bijtend. Het veiligheidsblad geeft de gevarenaanduiding H314: veroorzaakt ernstige brandwonden en oogletsel. Draag chemicaliënbestendige handschoenen (getest volgens EN 374), een veiligheidsbril met zijkanten, het liefst een gelaatsscherm, en lange mouwen. Werk geventileerd. Los KOH altijd op door het langzaam aan het water toe te voegen, nooit andersom. Op de productpagina van onze kalium hydroxide cosmetisch staat dezelfde waarschuwing: geschikte kleding, handschoenen en veiligheidsbril. Komt het op je huid, dan minstens 15 minuten spoelen met water en medische hulp inschakelen, zo adviseert de ILO-kaart.

Rekenen met KOH

Elke olie heeft een eigen verzepingswaarde (SAP-waarde). Voor vloeibare zeep deel je die door 1000 en vermenigvuldig je met het gewicht van de olie. Daar komt een tweede valkuil bij: KOH voor zeep is meestal ongeveer 90% zuiver. Heeft jouw calculator 100% ingesteld, dan zit er stiekem 10% extra vet in je recept. Deel de berekende hoeveelheid door 0,9, of stel de zuiverheid in.

Een voorbeeld met 500 g olijfolie. Volgens een veelgebruikte tabel is de KOH-SAP van olijfolie 0,1895. Dat geeft 500 × 0,1895 = 94,8 g zuivere KOH, en bij 90% zuiverheid 105,3 g vlokken. Verschillende tabellen wijken 1 tot 3% af, wat normaal is. Gebruik daarom altijd een calculator met superfat-instelling en controleer je uitkomst met een tweede. Meer over loogoplossingen lees je in onze uitleg over loogwater berekenen.

Van pasta naar vloeibare zeep

1. Los de KOH op in water van kamertemperatuur. Een oplossing van 25 tot 35% is gebruikelijk.
2. Meng de oplossing met de verwarmde olie en kook de pasta enkele uren in een slowcooker, tot de verzeping klaar is.
3. Test of de pasta klaar is en verdun daarna met warm gedestilleerd water. De exacte verhouding verschilt per recept, dus begin met minder water dan je denkt.
4. Meet de pH met teststrips of een pH-meter. Is de zeep te alkalisch, dan verlaag je de pH met een citroenzuuroplossing (een voorbeeld: 20 g citroenzuur in 80 g water), druppelsgewijs, roeren en opnieuw meten.
5. Voeg geur toe en vul een schone fles.

pH en wat dat voor je huid betekent

Verwacht bij een zeep van olie geen pH-neutraal product. Zeep ligt doorgaans rond pH 9 tot 10, de huid rond 4,5 tot 5,5. Een eigen recept met milde reinigers komt dichter bij de huid. Let wel op: een lage pH is niet automatisch mild. Een studie uit 2021 laat zien dat de reinigende stoffen in de formule minstens zo zwaar wegen als de pH. Meer over zeep die dicht bij de huid zit lees je in ons artikel over pH-neutrale zeep.

Vloeibare zeep maken van een stuk zeep

Dit kan, en het is een goede manier om restjes op te maken. Rasp het zeepstuk, los het op in heet (niet kokend) water en laat het afkoelen. Er is geen standaardverhouding: recepten lopen uiteen van een halve kop gehakte zeep op drie kopjes water tot één reep op acht kopjes. Meer water geeft een dunnere zeep. Glycerine is optioneel en maakt de zeep wat romiger.

Het probleem is houdbaarheid. Zodra er water in zit, kunnen er micro-organismen groeien. De bronnen spreken elkaar tegen: sommige bronnen zeggen dat de alkalische pH van zeep genoeg is, andere dat je een breedspectrumconserveermiddel nodig hebt. Zonder conserveermiddel bleef een van die recepten maar een paar weken goed in de koelkast. Ons advies: maak kleine hoeveelheden en gebruik ze snel, of voeg een conserveermiddel toe. Meer over bewaren lees je in zeep bewaren en houdbaarheid.

Het verschil met een stuk zeep zelf leggen we uit in vloeibare zeep versus stuk zeep.

Conserveermiddel: wanneer wel, wanneer niet

De regel is simpel. Zit er water in, dan hoort er een conserveermiddel in. Vloeibare zeep en douchegels zijn door hun waterbasis extra gevoelig voor microbiële besmetting, en conserveermiddelen zijn daarom geen optie, maar noodzaak. De uitzondering is een pure, onverdunde KOH-pasta met een hoge pH, die zichzelf bijna conserveert. Zodra je verdunt, wordt het een andere zaak. Een kant-en-klare basis zoals de 3-in-1 bodywash is al voorgeconserveerd en voorgedikt. Bij een andere basis check je het productblad.

Twee praktijkpunten. Voeg het conserveermiddel pas toe als het mengsel is afgekoeld. Een gids over het conserveren van vloeibare zeep noemt een temperatuur onder de 40 °C, en voor Optiphen ligt de bovengrens op 80 °C. Meet de dosering af op het totale gewicht, niet op het oog. Een Cosgard-variant vind je in de categorie vloeibare zeep basis, en natriumbenzoaat is een ander veelgebruikt middel.

Meer weten over glycerine in je recept? Lees wat glycerine doet in zeep en huidverzorging.

Zelfgemaakte zeep verkopen?

Zodra je zeep gaat verkopen, verandert het spel. Zeep valt volgens de NVWA onder cosmetica en de Europese Cosmeticaverordening (EG) nr. 1223/2009 geldt voor producten die je op de markt brengt. Voor het zover is, heb je een veiligheidsbeoordeling (CPSR) nodig, een aangewezen verantwoordelijke persoon in de EU en een melding in het gratis CPNP-portaal. Op het etiket komen onder meer de verantwoordelijke persoon en de ingrediëntenlijst. Vloeibare zeep en douchegel zijn niet vrijgesteld van de CPSR, ook niet als je een conserveermiddel gebruikt. Jouw handzeep valt dus ook onder die plicht.

Waar begin je?

Heb je nog nooit vloeibare zeep gemaakt? Begin dan met een basis en een kleine batch van 500 g. Meet af op gewicht, gebruik gedemineraliseerd water en schrijf je dosering op, zodat je het de volgende keer kunt bijsturen. Vind je dat leuk? Dan kun je door naar een eigen recept met losse reinigers, en later naar KOH. Zin om te beginnen? Kijk in de categorie vloeibare zeep en shampoo en kies je basis.